Propozycja wymagań programowych na poszczególne oceny przygotowana na podstawie treści zawartych w podstawie programowej, programie nauczania oraz podręczniku dla klasy ósmej szkoły podstawowej Chemia Nowej Ery
Wyróżnione wymagania programowe odpowiadają wymaganiom ogólnym i szczegółowym zawartym w treściach nauczania podstawy programowej. 

VII. Kwasy

Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
•	wymienia zasady bhp dotyczące obchodzenia się z kwasami
•	zalicza kwasy do elektrolitów
•	definiuje pojęcie kwasy zgodnie z teorią Arrheniusa
•	opisuje budowę kwasów 
•	opisuje różnice w budowie kwasów beztlenowych i kwasów tlenowych
•	zapisuje wzory sumaryczne kwasów: HCl, H2S, H2SO4, H2SO3, HNO3, H2CO3, H3PO4
•	zapisuje wzory strukturalne kwasów beztlenowych
•	podaje nazwy poznanych kwasów
•	wskazuje wodór i resztę kwasową we wzorze kwasu
•	wyznacza wartościowość reszty kwasowej
•	wyjaśnia, jak można otrzymać np. kwas chlorowodorowy, siarkowy(IV)
•	wyjaśnia, co to jest tlenek kwasowy
•	opisuje właściwości kwasów, np.: chlorowodorowego, azotowego(V) i siarkowego(VI)
•	stosuje zasadę rozcieńczania kwasów
•	opisuje podstawowe zastosowania kwasów: chlorowodorowego, azotowego(V) i siarkowego(VI)
•	wyjaśnia, na czym polega dysocjacja jonowa (elektrolityczna) kwasów
•	definiuje pojęcia: jon, kation i anion
•	zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów (proste przykłady)
•	wymienia rodzaje odczynu roztworu
•	wymienia poznane wskaźniki
•	określa zakres pH i barwy wskaźników dla poszczególnych odczynów
•	rozróżnia doświadczalnie odczyny roztworów za pomocą wskaźników
•	wyjaśnia pojęcie kwaśne opady
•	oblicza masy cząsteczkowe HCl i H2S	Uczeń:
•	udowadnia, dlaczego w nazwie danego kwasu pojawia się wartościowość
•	zapisuje wzory strukturalne poznanych kwasów
•	wymienia metody otrzymywania kwasów tlenowych i kwasów beztlenowych
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania poznanych kwasów
•	wyjaśnia pojęcie tlenek kwasowy
•	wskazuje przykłady tlenków kwasowych
•	opisuje właściwości poznanych kwasów
•	opisuje zastosowania poznanych kwasów 
•	wyjaśnia pojęcie dysocjacja jonowa 
•	zapisuje wybrane równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów
•	nazywa kation H+ i aniony reszt kwasowych
•	określa odczyn roztworu (kwasowy)
•	wymienia wspólne właściwości kwasów
•	wyjaśnia, z czego wynikają wspólne właściwości kwasów
•	zapisuje obserwacje z przeprowadzanych doświadczeń
•	posługuje się skalą pH
•	bada odczyn i pH roztworu
•	wyjaśnia, jak powstają kwaśne opady
•	podaje przykłady skutków kwaśnych opadów
•	oblicza masy cząsteczkowe kwasów
•	oblicza zawartość procentową pierwiastków chemicznych w cząsteczkach kwasów	Uczeń:
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania wskazanego kwasu
•	wyjaśnia, dlaczego podczas pracy ze stężonymi roztworami kwasów należy zachować szczególną ostrożność
•	projektuje doświadczenia, w wyniku których można otrzymać omawiane na lekcjach kwasy
•	wymienia poznane tlenki kwasowe
•	wyjaśnia zasadę bezpiecznego rozcieńczania stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI)
•	planuje doświadczalne wykrycie białka w próbce żywności (np.: w serze, mleku, jajku)
•	opisuje reakcję ksantoproteinową
•	zapisuje i odczytuje równania reakcji dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) kwasów
•	zapisuje i odczytuje równania reakcji dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) w formie stopniowej dla H2S, H2CO3
•	określa kwasowy odczyn roztworu na podstawie znajomości jonów obecnych w badanym roztworze
•	opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach (schemat, obserwacje, wniosek)
•	podaje przyczyny odczynu roztworów: kwasowego, zasadowego, obojętnego 
•	interpretuje wartość pH w ujęciu jakościowym (odczyny: kwasowy, zasadowy, obojętny)
•	opisuje zastosowania wskaźników
•	planuje doświadczenie, które pozwala zbadać pH produktów występujących w życiu codziennym
•	rozwiązuje zadania obliczeniowe o wyższym stopniu trudności
•	analizuje proces powstawania i skutki kwaśnych opadów
•	proponuje niektóre sposoby ograniczenia powstawania kwaśnych opadów	Uczeń:
•	zapisuje wzór strukturalny kwasu nieorganicznego o podanym wzorze sumarycznym
•	nazywa dowolny kwas tlenowy (określenie wartościowości pierwiastków chemicznych, uwzględnienie ich w nazwie)
•	projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których wyniku można otrzymać kwasy
•	identyfikuje kwasy na podstawie podanych informacji
•	odczytuje równania reakcji chemicznych
•	rozwiązuje zadania obliczeniowe o wyższym stopniu trudności
•	proponuje sposoby ograniczenia powstawania kwaśnych opadów
•	wyjaśnia pojęcie skala pH	

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczających poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie przez ucznia może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:
•	wymienia przykłady innych wskaźników i określa ich zachowanie w roztworach o różnych odczynach
•	opisuje wpływ pH na glebę i uprawy, wyjaśnia przyczyny stosowania poszczególnych nawozów
•	omawia przemysłową metodę otrzymywania kwasu azotowego(V)
•	definiuje pojęcie stopień dysocjacji
•	dzieli elektrolity ze względu na stopień dysocjacji

VIII. Sole

Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
•	opisuje budowę soli
•	tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli (np. chlorków, siarczków)
•	wskazuje metal i resztę kwasową we wzorze soli
•	tworzy nazwy soli na podstawie wzorów sumarycznych (proste przykłady)
•	tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli na podstawie ich nazw (np. wzory soli kwasów: chlorowodorowego, siarkowodorowego i metali, np. sodu, potasu i wapnia)
•	wskazuje wzory soli wśród wzorów różnych związków chemicznych 
•	definiuje pojęcie dysocjacja jonowa (elektrolityczna) soli
•	dzieli sole ze względu na ich rozpuszczalność w wodzie
•	ustala rozpuszczalność soli w wodzie na podstawie tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie
•	zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) soli rozpuszczalnych w wodzie (proste przykłady)
•	podaje nazwy jonów powstałych w wyniku dysocjacji jonowej soli (proste przykłady)
•	opisuje sposób otrzymywania soli trzema podstawowymi metodami (kwas + zasada, metal + kwas, tlenek metalu + kwas)
•	zapisuje cząsteczkowo równania reakcji otrzymywania soli (proste przykłady)
•	definiuje pojęcia reakcja zobojętniania i reakcja strąceniowa
•	odróżnia zapis cząsteczkowy od zapisu jonowego równania reakcji chemicznej
•	określa związek ładunku jonu z wartościowością metalu i reszty kwasowej
•	podaje przykłady zastosowań najważniejszych soli	Uczeń:
•	wymienia cztery najważniejsze sposoby otrzymywania soli
•	podaje nazwy i wzory soli (typowe przykłady)
•	zapisuje równania reakcji zobojętniania w formach: cząsteczkowej, jonowej oraz jonowej skróconej
•	podaje nazwy jonów powstałych w wyniku dysocjacji jonowej soli
•	odczytuje równania reakcji otrzymywania soli (proste przykłady)
•	korzysta z tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania soli (reakcja strąceniowa) w formach cząsteczkowej i jonowej (proste przykłady)
•	zapisuje i odczytuje wybrane równania reakcji dysocjacji jonowej soli
•	dzieli metale ze względu na ich aktywność chemiczną (szereg aktywności metali)
•	opisuje sposoby zachowania się metali w reakcji z kwasami (np. miedź i magnez w reakcji z kwasem chlorowodorowym)
•	zapisuje obserwacje z doświadczeń przeprowadzanych na lekcji 
– wymienia zastosowania najważniejszych soli	Uczeń:
•	tworzy i zapisuje nazwy i wzory soli: chlorków, siarczków, azotanów(V), siarczanów(IV), siarczanów(VI), węglanów, fosforanów(V) (ortofosforanów(V))
•	zapisuje i odczytuje równania dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) soli
•	otrzymuje sole doświadczalnie
•	wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania i reakcji strąceniowej
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania soli 
•	ustala, korzystając z szeregu aktywności metali, które metale reagują z kwasami według schematu: metal + kwas  sól + wodór
•	projektuje i przeprowadza reakcję zobojętniania (HCl + NaOH)
•	swobodnie posługuje się tabelą rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie
•	projektuje doświadczenia pozwalające otrzymać substancje trudno rozpuszczalne i praktycznie nierozpuszczalne (sole i wodorotlenki) w reakcjach strąceniowych
•	zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej (reakcje otrzymywania substancji trudno rozpuszczalnych i praktycznie nierozpuszczalnych w reakcjach strąceniowych)
•	podaje przykłady soli występujących w przyrodzie
•	wymienia zastosowania soli
•	opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach (schemat, obserwacje, wniosek)	Uczeń:
•	wymienia metody otrzymywania soli
•	przewiduje, czy zajdzie dana reakcja chemiczna (poznane metody, tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie, szereg aktywności metali)
•	zapisuje i odczytuje równania reakcji otrzymywania dowolnej soli 
•	wyjaśnia, jakie zmiany zaszły w odczynie roztworów poddanych reakcji zobojętniania
•	proponuje reakcję tworzenia soli trudno rozpuszczalnej i praktycznie nierozpuszczalnej
•	przewiduje wynik reakcji strąceniowej
•	identyfikuje sole na podstawie podanych informacji
•	podaje zastosowania reakcji strąceniowych
•	projektuje i przeprowadza doświadczenia dotyczące otrzymywania soli
•	przewiduje efekty zaprojektowanych doświadczeń dotyczących otrzymywania soli (różne metody)
•	opisuje zaprojektowane doświadczenia	

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczających poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie przez ucznia może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:
•	wyjaśnia pojęcie hydrat, wymienia przykłady hydratów, ich występowania i zastosowania
•	wyjaśnia pojęcie hydroliza, zapisuje równania reakcji hydrolizy i wyjaśnia jej przebieg 
•	wyjaśnia pojęcia: sól podwójna, sól potrójna, wodorosole i hydroksosole; podaje przykłady tych soli

IX. Związki węgla z wodorem

Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
•	wyjaśnia pojęcie związki organiczne 
•	podaje przykłady związków chemicznych zawierających węgiel
•	wymienia naturalne źródła węglowodorów
•	wymienia nazwy produktów destylacji ropy naftowej i podaje przykłady ich zastosowania
•	stosuje zasady bhp w pracy z gazem ziemnym oraz produktami przeróbki ropy naftowej
•	definiuje pojęcie węglowodory
•	definiuje pojęcie szereg homologiczny
•	definiuje pojęcia: węglowodory nasycone, węglowodory nienasycone, alkany, alkeny, alkiny
•	zalicza alkany do węglowodorów nasyconych, a alkeny i alkiny – do nienasyconych
•	zapisuje wzory sumaryczne: alkanów, alkenów i alkinów o podanej liczbie atomów węgla
•	rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe): alkanów, alkenów i alkinów o łańcuchach prostych (do pięciu atomów węgla w cząsteczce)
•	podaje nazwy systematyczne alkanów (do pięciu atomów węgla w cząsteczce)
•	podaje wzory ogólne: alkanów, alkenów i alkinów
•	podaje zasady tworzenia nazw alkenów i alkinów
•	przyporządkowuje dany węglowodór do odpowiedniego szeregu homologicznego
•	opisuje budowę i występowanie metanu
•	opisuje właściwości fizyczne i chemiczne metanu, etanu
•	wyjaśnia, na czym polegają spalanie całkowite i spalanie niecałkowite
•	zapisuje równania reakcji spalania całkowitego i spalania niecałkowitego metanu, etanu
•	podaje wzory sumaryczne i strukturalne etenu i etynu
•	opisuje najważniejsze właściwości etenu i etynu
•	definiuje pojęcia: polimeryzacja, monomer i polimer
•	opisuje najważniejsze zastosowania metanu, etenu i etynu
•	opisuje wpływ węglowodorów nasyconych i węglowodorów nienasyconych na wodę bromową (lub rozcieńczony roztwór manganianu(VII) potasu)	Uczeń:
•	wyjaśnia pojęcie szereg homologiczny
•	tworzy nazwy alkenów i alkinów na podstawie nazw odpowiednich alkanów
•	zapisuje wzory: sumaryczne, strukturalne i półstrukturalne (grupowe); podaje nazwy: alkanów, alkenów i alkinów
•	buduje model cząsteczki: metanu, etenu, etynu
•	wyjaśnia różnicę między spalaniem całkowitym a spalaniem niecałkowitym
•	opisuje właściwości fizyczne i chemiczne (spalanie) alkanów (metanu, etanu) oraz etenu i etynu 
•	zapisuje i odczytuje równania reakcji spalania metanu, etanu, przy dużym i małym dostępie tlenu 
•	pisze równania reakcji spalania etenu i etynu
•	porównuje budowę etenu i etynu
•	wyjaśnia, na czym polegają reakcje przyłączania i polimeryzacji
•	opisuje właściwości i niektóre zastosowania polietylenu
•	wyjaśnia, jak można doświadczalnie odróżnić węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych, np. metan od etenu czy etynu
•	wyjaśnia, od czego zależą właściwości węglowodorów
•	wykonuje proste obliczenia dotyczące węglowodorów
•	podaje obserwacje do wykonywanych na lekcji doświadczeń	Uczeń:
•	tworzy wzory ogólne alkanów, alkenów, alkinów (na podstawie wzorów kolejnych związków chemicznych w danym szeregu homologicznym)
•	proponuje sposób doświadczalnego wykrycia produktów spalania węglowodorów
•	zapisuje równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu
•	zapisuje równania reakcji spalania alkenów i alkinów
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania etynu
•	odczytuje podane równania reakcji chemicznej
•	zapisuje równania reakcji etenu i etynu z bromem, polimeryzacji etenu 
•	opisuje rolę katalizatora w reakcji chemicznej
•	wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi alkanów (np. stanem skupienia, lotnością, palnością, gęstością, temperaturą topnienia i wrzenia) 
•	wyjaśnia, co jest przyczyną większej reaktywności węglowodorów nienasyconych w porównaniu z węglowodorami nasyconymi
•	opisuje właściwości i zastosowania polietylenu
•	projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie węglowodorów nasyconych od węglowodorów nienasyconych
•	opisuje przeprowadzane doświadczenia chemiczne
•	wykonuje obliczenia związane z węglowodorami
•	wyszukuje informacje na temat zastosowań alkanów, etenu i etynu; wymienia je
•	zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu	Uczeń:
•	analizuje właściwości węglowodorów
•	porównuje właściwości węglowodorów nasyconych i węglowodorów nienasyconych
•	wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi alkanów
•	opisuje wpływ wiązania wielokrotnego w cząsteczce węglowodoru na jego reaktywność
•	zapisuje równania reakcji przyłączania (np. bromowodoru, wodoru, chloru) do węglowodorów zawierających wiązanie wielokrotne 
•	projektuje doświadczenia chemiczne dotyczące węglowodorów
•	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie węglowodorów nasyconych od węglowodorów nienasyconych
•	stosuje zdobytą wiedzę do rozwiązywania zadań obliczeniowych o wysokim stopniu trudności
•	analizuje znaczenie węglowodorów w życiu codziennym	
Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczających poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie przez ucznia może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń: 
•	opisuje przebieg suchej destylacji węgla kamiennego
•	wyjaśnia pojęcia: izomeria, izomery
•	wyjaśnia pojęcie węglowodory aromatyczne
•	podaje przykłady tworzyw sztucznych, tworzyw syntetycznych
•	podaje właściwości i zastosowania wybranych tworzyw sztucznych
•	wymienia przykładowe oznaczenia opakowań wykonanych z tworzyw sztucznych

X. Pochodne węglowodorów

Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
•	dowodzi, że alkohole, kwasy karboksylowe, estry i aminokwasy są pochodnymi węglowodorów
•	opisuje budowę pochodnych węglowodorów (grupa węglowodorowa + grupa funkcyjna)
•	wymienia pierwiastki chemiczne wchodzące w skład pochodnych węglowodorów
•	zalicza daną substancję organiczną do odpowiedniej grupy związków chemicznych
•	wyjaśnia, co to jest grupa funkcyjna
•	zaznacza grupy funkcyjne w alkoholach, kwasach karboksylowych, estrach, aminokwasach; podaje ich nazwy
•	zapisuje wzory ogólne alkoholi, kwasów karboksylowych i estrów
•	dzieli alkohole na monohydroksylowe i polihydroksylowe
•	zapisuje wzory sumaryczne i rysuje wzory półstrukturalne (grupowe), strukturalne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do trzech atomów węgla w cząsteczce
•	wyjaśnia, co to są nazwy zwyczajowe i nazwy systematyczne
•	tworzy nazwy systematyczne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do trzech atomów węgla w cząsteczce, podaje zwyczajowe (metanolu, etanolu) 
•	rysuje wzory półstrukturalne (grupowe), strukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierających do dwóch atomów węgla w cząsteczce; podaje ich nazwy systematyczne i zwyczajowe (kwasu metanowego i kwasu etanowego) 
•	zaznacza resztę kwasową we wzorze kwasu karboksylowego 
•	opisuje najważniejsze właściwości metanolu, etanolu i glicerolu oraz kwasów etanowego i metanowego
•	bada właściwości fizyczne glicerolu
•	zapisuje równanie reakcji spalania metanolu
•	opisuje podstawowe zastosowania etanolu i kwasu etanowego
•	dzieli kwasy karboksylowe na nasycone i nienasycone
•	wymienia najważniejsze kwasy tłuszczowe
•	opisuje najważniejsze właściwości długołańcuchowych kwasów karboksylowych (stearynowego i oleinowego)
•	definiuje pojęcie mydła
•	wymienia związki chemiczne, które są substratami reakcji estryfikacji
•	definiuje pojęcie estry
•	wymienia przykłady występowania estrów w przyrodzie
•	opisuje zagrożenia związane z alkoholami (metanol, etanol)
•	wśród poznanych substancji wskazuje te, które mają szkodliwy wpływ na organizm
•	omawia budowę i właściwości aminokwasów (na przykładzie glicyny)
•	podaje przykłady występowania aminokwasów
•	wymienia najważniejsze zastosowania poznanych związków chemicznych (np. etanol, kwas etanowy, kwas stearynowy)	Uczeń:
•	zapisuje nazwy i wzory omawianych grup funkcyjnych
•	wyjaśnia, co to są alkohole polihydroksylowe
•	zapisuje wzory i podaje nazwy alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych (zawierających do pięciu atomów węgla w cząsteczce)
•	zapisuje wzory sumaryczny i półstrukturalny (grupowy) propano-1,2,3-triolu (glicerolu)
•	uzasadnia stwierdzenie, że alkohole i kwasy karboksylowe tworzą szeregi homologiczne
•	podaje odczyn roztworu alkoholu
•	opisuje fermentację alkoholową
•	zapisuje równania reakcji spalania etanolu
•	podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie (np. kwasy: mrówkowy, szczawiowy, cytrynowy) i wymienia ich zastosowania
•	tworzy nazwy prostych kwasów karboksylowych (do pięciu atomów węgla w cząsteczce) i zapisuje ich wzory sumaryczne i strukturalne
•	podaje właściwości kwasów metanowego (mrówkowego) i etanowego (octowego)
•	bada wybrane właściwości fizyczne kwasu etanowego (octowego)
•	opisuje dysocjację jonową kwasów karboksylowych
•	bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego)
•	zapisuje równania reakcji spalania i reakcji dysocjacji jonowej kwasów metanowego i etanowego
•	zapisuje równania reakcji kwasów metanowego i etanowego z metalami, tlenkami metali i wodorotlenkami
•	podaje nazwy soli pochodzących od kwasów metanowego i etanowego
•	podaje nazwy długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych (przykłady)
•	zapisuje wzory sumaryczne kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego
•	wyjaśnia, jak można doświadczalnie udowodnić, że dany kwas karboksylowy jest kwasem nienasyconym
•	podaje przykłady estrów
•	wyjaśnia, na czym polega reakcja estryfikacji
•	tworzy nazwy estrów pochodzących od podanych nazw kwasów i alkoholi (proste przykłady)
•	opisuje sposób otrzymywania wskazanego estru (np. octanu etylu)
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania estru (proste przykłady, np. octanu metylu)
•	wymienia właściwości fizyczne octanu etylu
•	opisuje negatywne skutki działania etanolu na organizm
•	bada właściwości fizyczne omawianych związków
•	zapisuje obserwacje z wykonywanych doświadczeń chemicznych	Uczeń:
•	wyjaśnia, dlaczego alkohol etylowy ma odczyn obojętny
•	wyjaśnia, w jaki sposób tworzy się nazwę systematyczną glicerolu
•	zapisuje równania reakcji spalania alkoholi
•	podaje nazwy zwyczajowe i systematyczne alkoholi i kwasów karboksylowych
•	wyjaśnia, dlaczego niektóre wyższe kwasy karboksylowe nazywa się kwasami tłuszczowymi
•	porównuje właściwości kwasów organicznych i nieorganicznych
•	bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne kwasu etanowego (octowego)
•	porównuje właściwości kwasów karboksylowych
•	opisuje proces fermentacji octowej
•	dzieli kwasy karboksylowe
•	zapisuje równania reakcji chemicznych kwasów karboksylowych
•	podaje nazwy soli kwasów organicznych
•	określa miejsce występowania wiązania podwójnego w cząsteczce kwasu oleinowego
•	podaje nazwy i rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych (kwasów tłuszczowych) nasyconych (palmitynowego, stearynowego) i nienasyconego (oleinowego)
•	projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie kwasu oleinowego od kwasów palmitynowego lub stearynowego
•	zapisuje równania reakcji chemicznych prostych kwasów karboksylowych z alkoholami monohydroksylowymi
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania podanych estrów
•	tworzy wzory estrów na podstawie nazw kwasów i alkoholi
•	tworzy nazwy systematyczne i zwyczajowe estrów na podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych i alkoholi
•	zapisuje wzór poznanego aminokwasu
•	opisuje budowę oraz wybrane właściwości fizyczne i chemiczne aminokwasów na przykładzie kwasu aminooctowego (glicyny)
•	opisuje właściwości omawianych związków chemicznych
•	wymienia zastosowania: metanolu, etanolu, glicerolu, kwasu metanowego, kwasu octowego
•	bada niektóre właściwości fizyczne i chemiczne omawianych związków
•	opisuje przeprowadzone doświadczenia chemiczne	Uczeń:
•	proponuje doświadczenie chemiczne do podanego tematu z działu Pochodne węglowodorów
•	opisuje doświadczenia chemiczne (schemat, obserwacje, wniosek)
•	przeprowadza doświadczenia chemiczne do działu Pochodne węglowodorów
•	zapisuje wzory podanych alkoholi i kwasów karboksylowych
•	zapisuje równania reakcji chemicznych alkoholi, kwasów karboksylowych o wyższym stopniu trudności (np. więcej niż pięć atomów węgla w cząsteczce) 
•	wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a stanem skupienia i reaktywnością alkoholi oraz kwasów karboksylowych
•	zapisuje równania reakcji otrzymywania estru o podanej nazwie lub podanym wzorze
•	planuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie
•	opisuje właściwości estrów w aspekcie ich zastosowań
•	przewiduje produkty reakcji chemicznej
•	identyfikuje poznane substancje
•	omawia szczegółowo przebieg reakcji estryfikacji
•	omawia różnicę między reakcją estryfikacji a reakcją zobojętniania
•	zapisuje równania reakcji chemicznych w formach: cząsteczkowej, jonowej i skróconej jonowej
•	analizuje konsekwencje istnienia dwóch grup funkcyjnych w cząsteczce aminokwasu
•	zapisuje równanie kondensacji dwóch cząsteczek glicyny
•	opisuje mechanizm powstawania wiązania peptydowego
•	rozwiązuje zadania dotyczące pochodnych węglowodorów (o dużym stopniu trudności)	

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczających poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie przez ucznia może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:
•	opisuje właściwości i zastosowania wybranych alkoholi (inne niż na lekcji)
•	opisuje właściwości i zastosowania wybranych kwasów karboksylowych (inne niż na lekcji)
•	zapisuje równania reakcji chemicznych zachodzących w twardej wodzie po dodaniu mydła sodowego
•	wyjaśnia pojęcie hydroksykwasy
•	wyjaśnia, czym są aminy; omawia ich przykłady; podaje ich wzory; opisuje właściwości, występowanie i zastosowania
•	wymienia zastosowania aminokwasów
•	wyjaśnia, co to jest hydroliza estru
•	zapisuje równania reakcji hydrolizy estru o podanej nazwie lub podanym wzorze

XI. Substancje o znaczeniu biologicznym

Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
•	wymienia główne pierwiastki chemiczne wchodzące w skład organizmu 
•	wymienia podstawowe składniki żywności i miejsca ich występowania
•	wymienia pierwiastki chemiczne, których atomy wchodzą w skład cząsteczek: tłuszczów, cukrów (węglowodanów) i białek
•	dzieli tłuszcze ze względu na: pochodzenie i stan skupienia
•	zalicza tłuszcze do estrów
•	wymienia rodzaje białek
•	dzieli cukry (sacharydy) na cukry proste i cukry złożone
•	definiuje białka jako związki chemiczne powstające z aminokwasów
•	wymienia przykłady: tłuszczów, sacharydów i białek
•	wyjaśnia, co to są węglowodany
•	wymienia przykłady występowania celulozy i skrobi w przyrodzie
•	podaje wzory sumaryczne: glukozy i fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy
•	wymienia zastosowania poznanych cukrów
•	wymienia najważniejsze właściwości omawianych związków chemicznych
•	definiuje pojęcia: denaturacja, koagulacja, żel, zol
•	wymienia czynniki powodujące denaturację białek
•	podaje reakcje charakterystyczne białek i skrobi
•	opisuje znaczenie: wody, tłuszczów, białek, sacharydów, witamin i mikroelementów dla organizmu
•	wyjaśnia, co to są związki wielkocząsteczkowe; wymienia ich przykłady
•	wymienia funkcje podstawowych składników odżywczych	Uczeń:
•	wyjaśnia rolę składników odżywczych w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu
•	opisuje budowę cząsteczki tłuszczu jako estru glicerolu i kwasów tłuszczowych
•	opisuje wybrane właściwości fizyczne tłuszczów
•	opisuje wpływ oleju roślinnego na wodę bromową
•	wyjaśnia, jak można doświadczalnie odróżnić tłuszcze nienasycone od tłuszczów nasyconych
•	opisuje właściwości białek
•	wymienia czynniki powodujące koagulację białek
•	opisuje właściwości fizyczne: glukozy, fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy
•	bada właściwości fizyczne wybranych związków chemicznych (glukozy, fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy)
•	zapisuje równanie reakcji sacharozy z wodą za pomocą wzorów sumarycznych
•	opisuje przebieg reakcji chemicznej skrobi z wodą
•	wykrywa obecność skrobi i białka w produktach spożywczych	Uczeń:
•	podaje wzór ogólny tłuszczów
•	omawia różnice w budowie tłuszczów stałych i tłuszczów ciekłych
•	wyjaśnia, dlaczego olej roślinny odbarwia wodę bromową
•	definiuje białka jako związki chemiczne powstające w wyniku kondensacji aminokwasów
•	definiuje pojęcia: peptydy, peptyzacja, wysalanie białek
•	opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek
•	wyjaśnia, co to znaczy, że sacharoza jest disacharydem
•	wymienia różnice we właściwościach fizycznych skrobi i celulozy
•	zapisuje poznane równania reakcji sacharydów z wodą
•	definiuje pojęcie wiązanie peptydowe
•	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie tłuszczu nienasyconego od tłuszczu nasyconego
•	projektuje doświadczenia chemiczne umożliwiające wykrycie białka za pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V)
•	planuje doświadczenia chemiczne umożliwiające badanie właściwości omawianych związków chemicznych
•	opisuje przeprowadzone doświadczenia chemiczne
•	opisuje znaczenie i zastosowania skrobi, celulozy i innych poznanych związków chemicznych	Uczeń:	
•	podaje wzór tristearynianu glicerolu
•	projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne umożliwiające wykrycie białka
•	wyjaśnia, na czym polega wysalanie białek
•	wyjaśnia, dlaczego skrobia i celuloza są polisacharydami
•	wyjaśnia, co to są dekstryny
•	omawia przebieg reakcji chemicznej skrobi z wodą
•	planuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne weryfikujące postawioną hipotezę
•	identyfikuje poznane substancje	

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczających poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie przez ucznia może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:
•	bada skład pierwiastkowy białek 
•	udowadnia doświadczalnie, że glukoza ma właściwości redukujące
•	przeprowadza próbę Trommera i próbę Tollensa
•	wyjaśnia, na czym polega próba akroleinowa 
•	projektuje doświadczenie umożliwiające odróżnienie tłuszczu od substancji tłustej (próba akroleinowa)
•	opisuje proces utwardzania tłuszczów
•	opisuje hydrolizę tłuszczów, zapisuje równanie dla podanego tłuszczu
•	wyjaśnia, na czym polega efekt Tyndalla